Ня трэба прэсай кiраваць

Удзельнікі размовы:
Віктар Івашкевіч, намеснік старшыні Партыі БНФ
Аляксандр Тамковіч, публіцыст

Аляксандр Тамковіч: Наколькі мне вядома, вы з’яўляецеся палітыкам, які сам зусім нядаўна быў журналістам. У гэтай сувязі хацелася б пачуць  погляды на ўзаемаадносіны палітыкаў і прэсы.

Віктар Івашкевіч: Па-першае, яны аднолькавыя. Іншая справа, ацэньваючы тэму ўзаемадзеяння палітыкаў і журналістаў, натуральна, на маю пазіцыю палітыка ўплывае тое, што я некалі сам быў рэдактарам газеты «Рабочы». У прынцыпе, мне зразумелыя прэтэнзіі, якія выказваюць журналісты і палітыкі адзін аднаму. Адны хацелі б, каб пра іх пісалі і рэкламавалі толькі добра, а журналісты хацяць ад палітыкаў як мінімум інфармацыйных повадаў ад іх учынкаў, а як максімум – перамогі. Ёсць пэўнае раздражненне на палітыкаў, якія блізкія па поглядах, і якіх хацелася б бачыць пры ўладзе, а яны гэтага не дасягаюць. Атрымліваецца як у тых аматараў футбольнай каманды: калі яна прайграе, то яе не шкадуюць, а свістаць і крычаць. Гэта зразумела. Але...

Трэба мець на ўвазе, у першую чаргу палітыкам, што  яны нікога не змогуць паставіць у рэжым прапаганды на карысць сабе. І ніхто ім гэта  не абавязаны. Сварыцца з прэсай, казаць, што вы благія таму, што блага пра нас пішыце, – абсалютная бяссэнсіца. Трэба не ствараць пры АДС нейкія камітэты і міністэрства па прэсе,  а кожнаму палітыку, які хоча, каб яго дзейнасць рэкламавалася, канкрэтна дамаўляцца з кожным рэдактарам. Даваць матэрыялы, рабіць прэс-канферэнцыі і нейкія ўчынкі, з запрашэннем журналістаў. Карацей. Гэта задача кожнага палітыка персанальна, і ніякае міністэрства, ніякі камітэт не будзе за іх нешта вырашаць. Зразумела, што ёсць некаторыя палітыкі, якія так не робяць і лічаць: хтосьці ім нешта абавязан. Ніхто нічога і нікому не абавязан.

Другое. Калі кажуць «усе палітыкі» – гэта няправільна. Як і казаць: «усе журналісты». Ёсць тыя, хто працуе ў «Салідарнасці», а ёсць журналісты «Белорусской газеты». І у іх паводзіны розныя. Нельга ўсіх «стричь под одну гребенку». Тое самае і з палітыкамі. Ёсць Бухвостаў, які заяўляе, што «газета – это не только коллективный пропагандист, но и агитатор». І ёсць Івашкевіч, які свае піяр-кампаніі арганізоўвае праз непасрэдную працу з журналістамі, без усялякіх наездаў. Падкрэсліваю гэта перш за ўсё па прычыне таго, што на  маю пазіцыю, якая была агучана пад час «круглага стала», амаль ніхто не звярнуў увагу.

А.Т.: Дзеля справядлівасці, трэба адзначыць, што з прафесіяналізмам ў некаторых з нас шмат праблем...

В.І.: Вельмі кепска, калі журналісты падмяняюць сабой палітыкаў, раздаючы ацэнкі, робячы палітычныя высновы. На мой погляд, журналісты павінны толькі даносіць да ўсіх тыя праблемы, якія існуюць у грамадстве. І, размаўляючы з палітыкамі, цікавіцца, як тыя ставяцца да таго ці іншага пытання. Напрыклад, прыватызацыі МАЗа, пабудовы ў Мар’інай Горцы новага завода... Напэўна так прасцей і лягчэй, калі замест гэтага апісваюцца падрабязнасці свары Рынкевіча з Леўковічам,  Міхалевіча з Вячоркай. Прабачце за рэзкасць, але гэта ёсць халтура і халява, таму што, як вядома, значна прасцей напісаць пра вузкае кола абмежаваных людзей, чым ісці пад прахадную Трактарнага і пытацца ў рабочых пра іх думкі аб сітуацыі. А потым з гэтымі меркаваннямі звяртацца да лідэра якой-небудзь партыі і  высветляць яго пазіцыю на гэты конт. У гэтым сэнсе працаваць нам трэба  разам. Газеты могуць дапамагчы палітыкам, якія аб’ектыўна абмежаваны ў кантактах, зразумець думкі людзей па-за палітыкай. Дзякуючы гэтаму палітыкі змогуць больш дакладна ўяўляць, на якім свеце мы знаходзімся сапраўды, а не жыць у нейкім іншым, цалкам выдуманым імі.

А.Т.: Памятую, што менавіта вы былі першым «хімікам» ад прэсы. Тады вы дзейнічалі як палітык, альбо як рэдактар?

В.І: У першую чаргу, як рэдактар палітычнай газеты. Матэрыял быў сенсацыйным, скандальным... Але ўсё ужо было ў інтэрнэце, дакладней на сайце радыё»Рацыя». Па сутнасці, мяне судзілі за звычайны перадрук. «Далі» два гады, але я адбыў там толькі год і два месяца.

А.Т.: А на «хімію» хто часцей прыязджаў – журналісты альбо палітыкі?

В.І.: Хачу сказаць, што я не чакаў такой масіраванай журналісцкай салідарнасці. Абсалютна канкрэтная матэрыяльная дапамога. Да мяне прыязджалі кожны тыдзень, а на пачатку амаль кожны дзень. Перш за ўсё гэта былі журналісты, якія рабілі матэрыялы.  З самых розных СМІ. НТБ, РенТБ, нямецкія, польскія, чэшскія і г.д. Былі ў мяне дыпламаты, і, натуральна, сябры па БНФ. Астатнія «адзначыліся» па разу, але тут у мяне няма ніякіх прэтэнзій, бо яны ні чым не абавязаны. Асобна хачу падзякаваць Беларускай асацыяцыі журналістаў. Гэта была сапраўдная карпаратыўная салідарнасць. Перакананы, калі б я сядзеў як палітык, такога не было бы.

А.Т.: Відавочна, што ўлада імкнецца ўзяць пад кантроль інтэрнэт, а некаторыя апазіцыянеры адначасова жадаюць кімсьці кіраваць... Цікава атрымліваецца. На ваш погляд,  гэта звычайнае супадзенне?

В.І.: Не буду гадаць. Ёсць людзі сумныя і вясёлыя. Ёсць людзі, якія могуць кантактаваць з прэсай і працаваць з ёй, а ёсць тыя, якія на яе крыўдзяцца, баяцца яе, імкнуцца ўзаемаадносіны нейкім чынам фармалізаваць. Паставіць для сабе нейкія засцерагальнікі, каб сысці ад магчымай крытыкі, каб не дапусціць яе ўвогуле. Крытыка не падабаецца ўсім, аднак ёсць людзі, якія ўспрымаюць гэта вельмі балюча. На мой погляд, што датычыцца апазіцыі, то звязана гэта перш за ўсё з тым, што сярод нас ёсць людзі, якія прэсу баяцца. не любяць, чакаюць ад яе дыскамфорту. А ёсць тыя, хто адкрыты. Як правіла, гэта тыя, хто можа сам над сабой пажартаваць. Чалавек, які нясе перад сабой сябе, як бронзавы бюст, баіцца, што з гэтага і пасмяюцца.

А.Т.: А ўлада?

В.І.: Тут матывацыя іншая. Улада натуральна хацела бы пазбавіцца любой крытыкі. Зноў жа, таму, што тыя людзі, якія пры ўладзе, ўспрымаюць крытыку вельмі балюча. Перш за ўсё псіхалагічна. Камплексанты зацыкленыя. Паўтараю, такія людзі ёсць з двух бакоў.

А.Т.: Многія звязваюць гэты «наезд» з парламенцкімі выбарамі, а вы?

В.І.: Не думаю. Перш за ўсё, нешта можна звязваць з будучымі выбарамі прэзідэнцкімі. І не толькі з імі, а ўвогуле з сітуацыяй, якая пачынае зараз складацца. Улада робіць нейкія гешефты і хоча, каб іх ніхто не ведаў. Чаму ўлада не дапускае хаця б некалькі чалавек з апазіцыі ў парламент? Чаму не ідуць на сапраўдны падлік галасоў, які б на мінулых прэзідэнцкіх выбарах усё роўна даў бы перамогу Лукашэнке? Таму, што тады лічбы былі б іншымі. Каля 30 адсоткаў галасоў набраў бы Мілінкевіч, а раз так думае трэць насельніцтва, то яна павінна быць у парламенце. Як толькі там з’явяцца іншадумцы, яны пачнуць задаваць пытанні. Тыпа таго, як ідзе прыватызацыя МАЗа, якія праводзіліся тэндэры? Пачнуць  пытацца пра грошы, а ўлада прызвычаілася рабіць гешефты тайна.

Зараз як раз нарастае хваля менавіта такой прыватызацыі, і ў адміністрацыі прэзідэнта вельмі баяцца, каб тайнае не стала яўным, усім вядомым. Прычым, не для народа, а для іншых канкурэнтаў, заходнікаў, магчымых партнёраў. Журналісты могуць выцягнуць і надрукаваць інфармацыю, якая можа сарваць нейкія бізнэс-праекты. Вось што галоўнае. Я не думаю, што пачытаўшы нейкі матэрыял у Інтэрнэце рабочы Трактарнага завода, будзе па-другому галасаваць. Агульны аб’ём карыстальнікаў «сеткай» – 15-20 адсоткаў насельніцтва. У большасці, гэта тыя, хто і так не любіць  уладу і галасуе супраць. Адбываецца «уцечка інфармацыі», якая можа сарваць канкрэтныя бізнес-дамоўленасці. За ўсім стаіць менавіта гэта.

Улады зараз, шукаючы на захадзе і усходзе крэдыты, дамаўляючыся пра нейкія продажы-перапродажы прадпрыемстваў, хочуць каб усё было максімальна тайна.

А.Т.: Помню пра «Навіны БНФ», які ўжо няма, пра «Товарищ», які існуе зараз, і хачу высветліць адносіны да прэсы партыйнай.

В.І.: Я лічу, што  ўплывовай партыйнай прэсы быць не можа. Нават «Товарищ» па сваёй сутнасці – гэта незалежная левая газета, якая для таго, каб яе было цікава чытаць, мусіць ставіць матэрыялы і сябраў БНФ (той жа Хадыка). Інакш немагчыма. Калі вядома, што газета адлюстроўвае канкрэтную пазіцыю, гэта чытаць нецікава, бо вядома, што пра сабе могуць напісаць камуністы – толькі тое, што яны харошыя.

«Навіны БНФ” існавалі тады, калі толькі пачыналася перабудова, і быў страшэнны голад на альтэрнатыўную інфармацыі, узбуджанасць людзей і г.д. Да рэчы, «Навіны БНФ» таксама не былі нейкай партыйнай газетай. На  час, калі яна выдавалася, Беларускі Народны Фронт быў шырокім рухам. Там былі ўсе. Тыя, хто сёння лібералы, сацыял-дэмакрыты, кансерватары і г.д. Газета мела даволі шырокі дыяпазон. Зноў жа, для таго, каб было цікава чытаць, рэдактар Алесь Суша надрукаваў інтэрв’ю з Лукашэнкай, які на той момант (магу памыліцца) ачольваў дэпутацкую групу «Камуністы за перабудову», хаця Пазьняк быў супраць. Пазьняк, кіраваў БНФ і імкнуўся рабіць партыйную газету, а журналісты былі супраць.

Для партыйных актывістаў друкуецца партыйныя бюлетэні. Гэта нармальна, так робіцца ў усім свеце. Перыядычнасць вызначаецца неабходнасцю. Можа быць раз на тыдзень, альбо раз на месяц, а можа – раз на паўгода. Так кіраўніцтва арганізацыі інфармуе аб тых справах, якія ў іх адбываюцца. Гэта карпаратыўная інфармацыя, якая цікава толькі сябрам канкрэтнай партыі.  Адсюль і тыраж. Колькі сябраў партыі, столькі і асобнікаў. У БНФ менавіта так і ёсць. Раз на месяц выдаецца наш бюлетэнь, тыражом каля трох тысяч, на чарговае паседжанне Сойму  прыязджаюць людзі з рэгіёнаў і бяруць столькі, колькі ім патрэбна. І дастаткова.

Наколькі я ведаю, ў іншых партыях робіцца амаль так. Партыйныя газеты імкнуцца мець толькі тыя, хто баіцца прэсы. Мабыць, нехта з іх лічыць, што калі зрабіць толькі свае і там пра сабе пісаць толькі добра, то тады і будзе магчымым нармальна ўплываць на людзей. Памылка. Як толькі нехта пачынае пісаць пра тое, які ён харошы, то хутка акрамя яго самога, нікому другому гэта становіцца нецікавым.

Таму ў усім свеце ёсць такі тэрмін – газета блізкая да... Нацыяналістаў, лібералаў,  камуністаў і г.д.. Журналісты і рэдактар маюць права мець свае погляды. Як і ўсе людзі. На палітыку, альбо эканоміку. І,натуральна, гэта выказваюць у сваіх матэрыялах, бяруць інтэрв’ю, якія лічаць неабходнымі.

А.Т.: Некаторыя гэта трактуюць як адсутнасць незалежнай прэсы.

В.І.: Не згодны. Прэса застаецца незалежнай, при гэтым кожны журналіст мае свае погляды, свае стаўленне. Іншая справа, якасць журналісцкай працы. Калі журналіст пачынае навязваць свае эмацыйныя ацэнкі, то гэта ўжо нізкі ўзровень прафесіяналізму. Ён павінен даць чытачу інфармацыю, а не навязваць свае погляды. Як толькі журналіст пачынае быць «пламенным публицистам», узнікае пытанне: навошта ты працуеш у газеце? Ідзі ў партыю, на мітынг і крычы «Жыве Беларусь!», «Верым. Можам. Пераможам!», а калі ты журналіст, дай чытачу інфармацыю аб тым, хто што крычаў. Меркаванні самога журналіста яго цікавяць у апошнюю чаргу.

Обсудить публикацию

 

Другие публикации автора Александра Томковича